Trích từ sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam”
Tác giả: Đỗ Tất Lợi
Hoàng liên ô rô có vị đắng, tính mát, giúp thanh nhiệt cho phế, vị, can và thận. Ngoài ra, quả của cây còn có tác dụng lợi tiểu và giúp giảm kích thích thần kinh. Cây được coi là một loài cây thuốc quý hiếm nhưng đang bị khai thác quá mức tại Việt Nam.
Tên khoa học: Mahonia spp.
Tên Tiếng Việt: Cây Hoàng liên ô rô, Hoàng bá gai, thích hoàng liên, mã hồ, Cây thập đại công lao, thổ hoàng nghiệt, tông plềnh (II’Mông).
Họ: Berberidaceae (Hoàng mộc)
Mô tả cây
Nguồn: trungtamthuoc.com
Cây nhỏ cao 3-4m, cành không có gai. Lá kép dìa lẻ, dài 30 cm có hai gai nhỏ ở phía cuống lá, 5-7 lá chét hình trứng Hình 131. Hoàng liên ô rô đầu nhọn sắc, phía cuống tròn, dài 6- 10cm, rộng 20-45mm, mỗi bên 3-8 rằng sắc ngắn dài 3-6mm. Cụm hoa tận cùng mọc thành bông, phân cành ở phía dưới, nhiều hoa. Lá bắc hai lần ngắn hơn cuống hoa phụ. Hoa màu vàng nhạt. Lá dài 9 xếp thành 3 lớp, mỗi lớp 3. Cánh tràng 6. Nhị 6. Bầu hình nón, phình ở giữa. Quả mọng màu xanh hình cầu
Phân bố, thu hái và chế biến
Năm 1967, cây này mới được đoàn điều tra dược liệu của tỉnh Lào Cai, do Trường đại học dược khoa giúp về chuyên môn phát hiện lần đầu tiên ở vùng núi cao huyện Bát Xát. Nhân dân ở đây vẫn dùng như vị hoàng liên hay hoàng bá. Tên hoàng liên ô rõ chúng tôi đặt cho vì lá giống cây ô rô, tác dụng như hoàng liên. Thường hải thân về, thái thành từng đoạn ngắn phơi khô, hoặc sắc uống hay tán bột uống. Không có chế biến gì khác.
Theo tài liệu cũ, chỉ nói thấy phát hiện ở miền nam, vùng cao nguyên Langbiang (Lâm Đồng), và được xác định tên khoa học là Mahonia annamica Gagne. cùng họ.
Thành phần hóa học
Trong thân cây hoàng liên ô rô có từ 0,35 đến 2,5% berberin.
Trong một loài hoàng liên ô rô Mahonia fortunei (Fort.) Car. có khoảng 0,3% ancaloit, trong đó chủ yếu là berberin, palmatin, jatrorrhizin, magnoflorin, oxyacanthin, và becbamin (Dược học tạp chí, 1952, 72, 773).
Công dụng và liều dùng
Tính vị, công năng
Hoàng liên ô rô có vị đắng, tính mát, giúp thanh nhiệt cho phế, vị, can và thận. Ngoài ra, quả của cây còn có tác dụng lợi tiểu và giúp giảm kích thích thần kinh.
Công dụng
Toàn bộ cây hoàng liên ô rô có tác dụng hỗ trợ điều trị:
- Bệnh đường tiêu hóa: kiết lỵ, tiêu chảy, viêm ruột, chứng khó tiêu.
- Bệnh lý về mắt và da: đau mắt đỏ, viêm da dị ứng, mẩn ngứa, mụn nhọt.
- Các bệnh khác: viêm gan, vàng da, ho lao, ho ra máu, sốt cơn, đau lưng, mỏi gối.
Liều dùng: Ngày 10 – 20g, có thể sắc uống hoặc tán thành bột để sử dụng.
Một số bài thuốc
Hỗ trợ điều trị kiết lỵ, tiêu chảy, viêm ruột, khó tiêu
Sử dụng 15g rễ, thân hoặc toàn cây hoàng liên ô rô kết hợp với 15g rễ Cốt Khí Củ, thái nhỏ, sắc lấy nước uống 2 lần/ngày. Có thể dùng dưới dạng bột trong nhiều ngày.
Chữa đau mắt đỏ, viêm gan, vàng da
Lấy 20g rễ hoặc thân hoàng liên ô rô kết hợp với 10g Hạ Khô Thảo, sắc uống.
Điều trị viêm da dị ứng, mẩn ngứa, mụn nhọt
Dùng 15g rễ hoặc lá hoàng liên ô rô kết hợp với 20g lá khổ sâm, nấu nước đặc để rửa ngoài da.
Câu hỏi thường gặp
Hoàng liên ô rô khác gì so với hoàng liên thông thường?
Hoàng liên ô rô có lá giống lá cây ô rô, chứa nhiều alkaloid như berberin, nhưng thân, rễ và công dụng có sự khác biệt nhỏ so với hoàng liên (Coptis).
Cả hai đều hỗ trợ tiêu hóa, nhưng cách sử dụng và liều lượng có thể khác nhau.
Bao lâu thì thấy tác dụng khi dùng Hoàng liên ô rô?
Tùy cơ địa và mục đích sử dụng:
+ Hỗ trợ tiêu hóa, chống viêm: có thể thấy hiệu quả sau vài ngày đến 1 tuần.
+ Chữa vàng da hoặc rối loạn gan mật: thường cần vài tuần kiên trì theo liệu trình.
Nhìn chung, Hoàng liên ô rô cần được sử dụng đều đặn, đúng liều và đủ thời gian để cơ thể đáp ứng và phát huy hiệu quả hỗ trợ tối ưu.
Có thể dùng Hoàng liên ô rô lâu dài không?
Dùng lâu dài cần theo hướng dẫn của chuyên gia y dược. Dùng quá liều hoặc kéo dài mà không giám sát có thể ảnh hưởng đến gan, thận hoặc tiêu hóa do chứa alkaloid.
Có thể tự hái Hoàng liên ô rô ở rừng về dùng không?
Có thể, nhưng cần nhận biết chính xác cây, tránh nhầm lẫn với cây khác, và phải sơ chế, phơi khô đúng cách. Nhiều người khuyến cáo nên mua từ nguồn tin cậy để đảm bảo an toàn.
Có tác dụng phụ nào thường gặp không?
Buồn nôn, tiêu chảy nhẹ nếu dùng quá liều.
Một số người có thể bị dị ứng nhẹ khi dùng ngoài da.
Tránh dùng cùng lúc với thuốc tây mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ để giảm rủi ro tương tác.