Nhội Và Những Công Dụng Bất Ngờ Trong Điều Trị Ký Sinh Trùng

Trích từ sách  “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam”
Tác giả: Đỗ Tất Lợi

Khi nhắc đến các vị thuốc dân gian, ít ai nghĩ tới cây Nhội, loài cây thường được trồng để lấy bóng mát hoặc dùng lá non ăn kèm gỏi cá. Tuy nhiên đằng sau vẻ ngoài bình dị thì Nhội (Bischofia trifoliata) lại chứa đựng những giá trị dược liệu, đặc biệt là khả năng kháng ký sinh trùng và hỗ trợ điều trị bệnh đường ruột. Vậy loại cây này có gì nổi bật và được ứng dụng ra sao trong y học cổ truyền cũng như hiện đại?

Đặc điểm và ngoại hình của Nhội

Nhội là cây gỗ to, cao trên 20m, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Lá kép, gồm 3 lá chét hình trứng hoặc mác rộng, mép răng cưa tù. Hoa Nhội nhỏ, màu lục nhạt, mọc ở kẽ lá, đơn tính khác gốc. Quả mọng hình cầu, đường kính 1–1,5cm, có màu nâu hoặc hồng nhạt, vị chát, chứa 2–3 hạt.

Nhờ những đặc điểm này, Nhội dễ dàng phân biệt với Citharexylon quadrangulare Jacq., họ Cỏ roi ngựa Verbenaceae là loài được trồng để làm cảnh, lấy bóng mát hay gỗ làm đàn.

Sau khi nắm được hình thái, chúng ta cùng tìm hiểu cây Nhội phân bố ở đâu và được sử dụng như thế nào trong đời sống.

Phân bố và cách sử dụng Nhội

Ở Việt Nam, Nhội thường được trồng làm cây bóng mát ở thành phố, đặc biệt tại Hà Nội. Ngoài ra, cây cũng gặp trong rừng tự nhiên và phạm vi phân bố rộng từ Ấn Độ, Malaysia, Indonesia đến châu Đại Dương.

Trong đời sống, các thành phần của cây Nhội thường được sử dụng cho:

• Gỗ: màu đỏ nhạt, cứng chắc, được dùng làm cột nhà, chày giã gạo, ván sàn, nhưng độ bền kém do dễ mối mọt.
• Lá non: ăn sống kèm gỏi cá.
• Quả: ăn được và là nguồn thức ăn ưa thích của nhiều loài chim.

Không chỉ hiện diện trong đời sống thường ngày, Nhội còn được nghiên cứu về thành phần và giá trị y học.

Thành phần hóa học của Nhội

Hiện nay, chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu chi tiết về thành phần hóa học của Nhội. Tuy nhiên, chính việc thiếu dữ liệu này đã thúc đẩy các nhà khoa học Việt Nam tiến hành nhiều thử nghiệm để khám phá tiềm năng dược lý của loài cây này.

Và những kết quả nghiên cứu ban đầu đã mang đến phát hiện đáng chú ý trong lĩnh vực điều trị ký sinh trùng.

Tác dụng dược lý và nghiên cứu y học

Năm 1963, Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Dược Hà Nội đã nghiên cứu nhiều vị thuốc dân gian, trong đó lá Nhội cho kết quả nổi bật:

• Có tác dụng mạnh với trùng roi âm đạo (Trichomonas vaginalis).
• Thử nghiệm lâm sàng với bệnh nhân ỉa chảy do lỵ trực trùng: khỏi tới 88%.
• Điều trị khí hư do trùng roi âm đạo: cho kết quả khả quan.
• Độc tính rất thấp, an toàn khi sử dụng.

Chính từ đây, y học hiện đại đã mở rộng ứng dụng của Nhội trong điều trị một số bệnh phổ biến.

Công dụng và cách dùng lá Nhội trong việc điều trị

Trong dân gian, lá non thường chỉ dùng làm rau ăn. Nhưng trong y học hiện đại, lá Nhội được thử nghiệm để:

• Chữa ỉa chảy do lỵ trực trùng.
• Chữa khí hư do trùng roi âm đạo.

Cách dùng:

• Thuốc sắc: 20–40g lá tươi, nấu với khoảng 200ml nước, uống thay nước hằng ngày.
• Cao Nhội: 1kg lá, nấu nhiều lần, lọc lấy nước, cô đặc còn 50ml, dùng bôi âm đạo khi bị khí hư do trùng roi.

Với những ứng dụng tiềm năng này, Nhội đang dần được quan tâm như một cây thuốc quý, vừa an toàn vừa gần gũi.

Cây Nhội (Bischofia trifoliata) không chỉ là loài cây bóng mát quen thuộc mà còn là vị thuốc dân gian đầy hứa hẹn trong điều trị bệnh do ký sinh trùng và rối loạn đường ruột. Dù nghiên cứu về thành phần hóa học còn hạn chế, nhưng kết quả thử nghiệm đã cho thấy giá trị y học đáng chú ý của loài cây này.

Một số câu hỏi thường gặp về cây Nhội