Thược Dược Trong Đông Y: Bạch Thược với Xích Thược

Trích từ sách: Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam
Tác giả: GS. Đỗ Tất Lợi

Trong kho tàng dược liệu truyền thống, thược dược là một vị thuốc quan trọng, được nhắc đến thường xuyên trong y học cổ truyền phương Đông. Tuy nhiên, ít người biết rằng trên thị trường có hai loại thược dược khác nhau: bạch thược và xích thược, mỗi loại lại mang công dụng riêng. Nếu bạn từng thắc mắc sự khác biệt này, hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ bắt đầu từ nguồn gốc và đặc điểm của từng loại thược dược.

Giới thiệu về thược dược

Thược dược là tên gọi chung cho một nhóm loài thực vật thuộc họ Mao lương (Ranunculaceae), được sử dụng lâu đời trong Đông y. Bộ phận được dùng làm thuốc chính là rễ phơi hoặc sấy khô.

Điều quan trọng cần nhớ là thược dược làm thuốc không giống với hoa thược dược (Dahlia variabilis Desf., họ Cúc – Asteraceae) thường được trồng làm cảnh vào dịp Tết ở Việt Nam.

Từ khái niệm chung này, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào hai loại phổ biến nhất: bạch thược và xích thược.

Bạch Thược (Radix Paeoniae Alba)

Bạch thược là rễ phơi hoặc sấy khô của cây Paeonia lactiflora Pall. (còn gọi là Paeonia albiflora). Đây là loại thược dược quen thuộc nhất trên thị trường dược liệu.

Trong Đông y, bạch thược có vị đắng, chua, tính hơi hàn, thường dùng để:

• Bổ huyết, dưỡng âm
• Điều hòa kinh nguyệt
• Giảm đau bụng kinh
• Hỗ trợ an thần, trị mất ngủ

Một số nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất từ bạch thược có hoạt tính chống viêm và bảo vệ gan (Liu et al., 2020).

Từ công dụng thiên về bổ huyết và dưỡng âm, bạch thược thường được sử dụng cho phụ nữ hoặc người suy nhược. Nhưng còn xích thược thì sao?

Xích Thược (Radix Paeoniae Rubra)

Xích thược là dược liệu được chế biến từ rễ của một số loài khác nhau, bao gồm:

• Paeonia lactiflora Pall. (loại mọc hoang, củ nhỏ)
• Paeonia obovata Maxim.
• Paeonia veitchii Lynch.

Khác với bạch thược, xích thược có vị đắng, tính mát, được dùng để:

• Hành huyết, tán ứ
• Thanh nhiệt, giải độc
• Hỗ trợ trị đau do huyết ứ, băng huyết hay chảy máu cam

Ngoài ra, các nghiên cứu cũng cho thấy rằng xích thược có chứa nhiều hoạt chất như tannin và axit benzoic, có tác dụng kháng viêm và hỗ trợ tuần hoàn máu. Như vậy, có thể thấy bạch thược và xích thược tuy cùng họ nhưng lại có công năng trái ngược nhau.

Phân Biệt Bạch Thược Và Xích Thược

Để phân biệt bạch thược và xích thược thì chỉ cần ghi nhớ 2 điều đơn giản sau:

• Bạch thược (Radix Paeoniae Alba): thiên về bổ huyết, dưỡng âm, an thần.
• Xích thược (Radix Paeoniae Rubra): thiên về hành huyết, tán ứ, thanh nhiệt.

Nói cách khác: bạch thược bổ, xích thược tả – sự phân biệt này được ghi nhận rõ ràng trong nhiều y thư cổ truyền. Sau khi nắm được đặc tính riêng biệt, chúng ta hãy đi đến kết luận về giá trị tổng thể của thược dược.

Thược dược là vị thuốc quý trong Đông y, với hai dạng chính là bạch thược và xích thược. Dù cùng nguồn gốc từ họ Mao lương, nhưng công dụng khác nhau: một bên thiên về bổ huyết, một bên thiên về hành huyết. Việc phân biệt và sử dụng đúng loại sẽ giúp nâng cao hiệu quả

Câu Hỏi Thường Gặp Về Thược Dược