Cây mắc nưa còn gọi là mặc nưa, mac leua (Campuchia).Tên khoa học Diospyros mollis Griff. Thuộc họ Thị Ebenaceae.
Mô tả cây
Mặc nưa là một cây cao 10 – 20m có cành và những bộ phận khác của cây lúc đầu có lông sau không có lông. Lá mọc so le hình trứng dài, nguyên mặt dưới mờ, mặt trên nhẵn, phiến lá dài 5,5cm – 13cm rộng 5,5cm – 7cm cuống có lông dài 3 – 6mm.
Hoa đơn tính nhỏ, màu vàng nhạt, hoa đực mọc thành chùm 1-3 bông, có lông, mang ít hoa, từ 1 – 3 hoa, hoa cái mọc đơn độc ở nách lá. Quả hình cầu đường kính 20 – 30mm, nặng khoảng 8 – 12g, mỗi quả chứa 3 – 6 hạt, vỏ lúc còn nhỏ màu xanh tươi, sau ngả vàng xanh hay vàng hồng. Một cây mắc nưa cho khoảng 100 – 500kg quả mỗi năm.
Nguồn: trungtamthuoc.com
Phân bố, thu hái và chế biến
Mặc nưa được trồng chủ yếu ở miền Nam nước ta, nhiều nhất vùng Tân Châu, còn thấy trồng ở Campuchia, Lào, Thái Lan, Miến Điện. Từ Quảng Bình trở vào có một cây rất gần mang tên cây mun – Diospyros mun H. Lec. cùng họ cũng được khai thác như mắc nưa.
Mặc nưa cũng như cây mun chủ yếu được trồng để lấy gỗ và lấy quả làm thuốc nhuộm màu đen. Quả có thể dùng tươi hay khô. Nhưng chủ yếu là tươi.
Nguồn: trungtamthuoc.com
Thành phần hóa học
Trong thành phần của quả Mắc Nưa có chứa:
- Hydroquinone.
- Tanin.
- Acid hữu cơ.
- Sterolic.
- Men invectin.
- Men emulsin.
Nguyễn Bá Tước đã sử dụng ete trong môi trường acid để chiết được từ quả Mắc Nưa hợp chất hydroquinon, không tan trong nước, nhưng có thể tan được trong các dung môi hữu cơ ngoại từ dung môi ete trong dầu hỏa. Công thức hóa học của hợp chất này là C12H12O2.
Tác dụng dược lý
Nguyễn Bá Tước đã nghiên cứu và thấy kết quả mặc nưa ít độc và có tác dụng trừ giun đúng như kinh nghiêm nhân dân vẫn dùng.
Những thí nghiệm còn chứng minh rằng tác dụng trừ giun này do chất diospyron.
Ngoài ra mặc nưa còn có tác dụng kháng sinh nhẹ
Nguồn: http://www.pinterest.com
Công dụng và liều dùng
Mặc nưa cũng như cây mun chủ yếu cho gỗ màu đen cứng và bền dùng làm đồ mỹ nghệ và đóng các đồ gỗ quý.
Quả dùng để nhuộm đen. Trước đây nhân dân thường chỉ dùng nhuộm tơ lụa và lĩnh, nhưng từ khi có hàng nylon, mặc nưa còn dùng nhuộm cả hàng nylon và đạt một kết quả không ngờ là hàng nylon nhuộm mặc nưa mặc như mát như hàng bông và sợi nylon từ không cháy trở thành cháy được.
Hạt mặc nưa được sử dụng làm thuốc trừ giun ngày cho ăn 6 – 10 hạt.
Câu hỏi thường gặp
1. Cây Mặc Nưa có độc không?
Quả mặc nưa chứa chất nhuộm đen tự nhiên (diospyrol). Không ăn được và có thể gây kích ứng nhẹ khi tiếp xúc trực tiếp với nhựa.
Không được xem là cây độc nguy hiểm.
2. Cây Mặc Nưa có khác gì cấy Mặc Nưa gai (Maclura cochinchinensis)?
Có – rất khác:
– Diospyros mollis: cây gỗ, quả tròn bóng, không có gai.
– Maclura cochinchinensis: dây leo có gai, quả sần sùi vàng.
→ Hai loài chỉ trùng tên gọi dân gian.
3. Cây Mặc Nưa có thể trồng trong vườn nhà không?
Được, vì là cây gỗ khỏe, ít sâu bệnh, chịu hạn tốt. Tuy nhiên cần không gian vì cây có thể cao hơn 10-15 m.
4. Vì sao quả Mặc Nưa nhuộm được màu đen?
Do chứa chất diospirol và các polyphenol – khi tiếp xúc không khí, chúng oxy hóa tạo thành màu đen đậm, bền màu.
5. Cây Mặc Nưa bao nhiêu năm thì cho quả?
Tùy điều kiện trồng:
– 3-5 năm bắt đầu cho quả
– 8-10 năm cho sản lượng ổn định